Het eerlijke antwoord is ja en nee. Of beter gezegd: steeds meer ja, terwijl de wereld om me heen – heel begrijpelijk – steeds meer nee lijkt te zeggen. Dit is wel een vreemde paradox. Alsof de buitenwereld langzaam verandert in een slavenkolonie of concentratiekamp zonder vrije uitgang, terwijl er binnenin me geleidelijk een deur opengaat waarvan ik vroeger niet eens besefte dat die bestond.
Pion in een spel
De moderne wereld is best ingewikkeld. Systemen, regels, economie, politiek: het voelt soms alsof ik een pionnetje ben in een spel waarvan de spelregels voortdurend veranderen en waarvan niemand precies weet wie de scheidsrechter is. Het spel komt enerzijds over als een veel te strak geregisseerd geheel, anderzijds beleef ik het vooral als chaotisch en vol menselijke fouten. In dat spel voel ik me steeds meer ingesloten, zodat ik uiteindelijk geen kant meer uit kan. Ga ik dat spel verliezen?
Samen met mij ervaren veel mensen minder grip, minder overzicht en minder vrijheid. En dat is best even slikken. Maar, zo heb ik ervaren, zodra je klaar bent met slikken, gaat er van binnen in je iets borrelen. Op het moment dat de buitenwereld onzekerder, bedreigender en verwarrender voelt, gebeurt er iets anders: je gaat naar binnen kijken. Je begint steeds meer vragen te stellen. Waar hangt mijn gevoel van vrijheid eigenlijk van af? Hoeveel daarvan wordt bepaald door omstandigheden? En hoeveel door mijn eigen manier van kijken?
Wat ik vroeger dacht
Er is zoveel waarover ik compleet anders ben gaan denken, zeker ook op het punt van vrijheid. Ik dacht vroeger dat de Amerikanen ons bevrijd hadden van het fascisme, maar nu weet ik dat het een truc was om juist macht over ons te krijgen. Ik dacht vroeger dat rechters kromme politiek recht kunnen trekken, maar in de praktijk blijkt de rechtspraak te vaak kromspraak te zijn. Ik dacht vroeger dat belastinggeld gebruikt werd voor nieuwe wegen, zorg en scholing, maar voor alles is altijd te weinig geld, uitgezonderd wapens.
Ik dacht vroeger dat wetenschap eigen theorieën altijd ter discussie stelt, maar tot mijn verbazing ben ik erachter gekomen dat juist de officiële wetenschap niet zonder geld, dogma’s en leugens kan. Ik dacht vroeger dat ik een vrij mens was omdat 2000 jaar geleden een man voor mij aan een kruis gestorven was, maar nu weet ik dat geloven in zo’n dogma mij juist onvrij maakt. Ik dacht nieuwe wegen te vinden in spirituele kringen, maar ook daar vond ik te veel waar ik vraagtekens bij zette.
Je eigen spel spelen
Tot mijn verrassing heb ik ontdekt dat het beter is je niet te verbazen of te ergeren. Mens, erger je niet! Hoe minder ik probeer alles buiten mezelf te controleren, hoe rustiger het van binnen in mij wordt. Vrijheid lijkt zich te verstoppen op de plek waar ik haar het minst zocht. Ik heb vrijheid lang gezien als kunnen doen wat ik wil, hebben wat ik wil en bereiken wat ik wil. Maar dat model kraakt nogal. Want wat als ik niet alles kan doen, niet alles kan hebben en niet alles kan bereiken wat ik maar wil? Is vrijheid dan weg? Of begint ze daar pas?
Langzaam verschuift het beeld. Vrijheid wordt in mijn beleving minder ‘alles is mogelijk’ en veel meer ‘niets nodig hebben om mezelf te zijn’. Dat ervaar ik niet zozeer als een verlies, maar veeleer als een dieper niveau van bestaan. Er komt een moment waarop je de wereld gaat zien als een boeiend spel, dat jou uitdaagt om je eigen spel te spelen. Dat spel kent rollen, regels en de nodige illusies. Je kunt er volledig in opgaan en je druk maken over elke zet, of je kunt je eigen spel meespelen met een glimlach en een binnenpretje.
De aarde als speeltuin
Ik hoef niet per se cynisch of apathisch te worden onder alles wat er gebeurt. Ik hoef er zeker ook niet onverschillig onder te worden. Maar ik kan wel meer afstand nemen en er vrijer mee om gaan. Ik hoef echt niet overal in mee te gaan. Ik hoef niet van alles op de hoogte te zijn of me voor iedereen verantwoordelijk te voelen. Ik hoef niet elke overtuiging aan te horen, te overwegen of zelfs over te nemen. Ik hoef alleen maar dicht bij mezelf te blijven en mijn weg te volgen. Ik heb gemerkt dat het leven dan een stuk eenvoudiger wordt.
Dat is voor mij waar het bevrijdingsvuur ten diepste over gaat. Een geestelijke vonk die van binnen aanslaat en overslaat, van hart naar hoofd en lijf. Net zoals de vlam die van stad naar stad wordt gedragen. Een vuur dat in de kleuren van een omgekeerde vlag zegt: wees echt (blauw), wees in vrede (wit) en zet door (rood). Niet omdat de wereld perfect is, maar juist omdat die dat niet is. De aarde zelf gaat nooit perfect worden. Dat is eigen aan de aarde. Zij is een leerplek, een plek om te spelen en bewustwording te creëren.
Het heilige vuur
De nieuwe wereld ontstaat in het koninkrijk van je eigen hart. De werkelijkheid van goed en kwaad lijkt noodzakelijk op deze aarde. De grap van eenvoudige vrijheid is dat we geneigd zijn haar te zoeken in systemen, structuren en omstandigheden, maar haar uiteindelijk vinden in iets wat daar volledig los van staat. Het gaat er niet om of je alles kloppend hebt gemaakt voor jezelf of alles snapt, maar je hebt het gewoon niet meer nodig om iets te zijn, om alles te willen weten of te willen hebben. Wat werkelijk telt is of je hart nog vlamt.
De intense en bezielde beleving van het hier en nu maakt je leven liefdevol en hartstochtelijk. Dat gaat zoveel verder dan kennis, aanzien of bezit. Het mysterie is: in het bewust niet-weten en het niet-hebben ligt het ultieme cadeau verborgen van het alles-weten, het alles-zijn en het alles-bezitten. Bedenk: terwijl ergens iemand in de voorjaarskou met een fakkel over een dijk rent, zit jij misschien gewoon op de bank te staren in de vlammen van de open haard. En ineens voel je het feu sacré in je zoals je dat nooit eerder gevoeld hebt en je roept het uit: ik ben vrij!
© Anthonie Roose
