Maar als je rustig kijkt naar dat woord ‘messias’, dan zie je dat het alleen maar de vertaling is van het Hebreeuwse masjieach (מָשִׁיחַ), wat simpelweg betekent: ‘gezalfde’. In het Grieks wordt dit vervolgens vertaald als christos en zo weet je dus waar ‘christus’ vandaan komt. Messias en Christus zijn geen verschillende goden of superhelden, maar gewoon dezelfde titel in twee talen. Zoals ‘fiets’ in het Italiaans ‘bicicletta’ heet, maar je kan er nog steeds op fietsen. Een ‘gezalfde’ is trouwens iemand die speciaal is uitgekozen en aangewezen voor een bijzondere taak.

In het Nieuwe Testament, het christelijke deel van de bijbel, is de messias niet een kosmische eindbaas die alles komt fixen, maar vertolkt hij een archetype dat rechtstreeks op onze menselijke binnenwereld slaat. Zelfs in de Openbaring van Johannes, de apocalyptische hekkensluiter van de bijbel, is dat het geval. Het populaire idee bij christenen is: ooit, ergens, komt dé messias. Hij gaat alles doen wat de politiek eeuw in eeuw uit belooft, maar nooit waarmaakt: hij komt de wereld redden. Alles wordt opgelost: geen files meer, geen ruzie op verjaardagen, alle geldproblemen opgelost, iedereen weer naar zijn eigen land, alle kinderen zijn veilig en zelfs je haar zit nooit meer verkeerd.

Het christusbewustzijn

Het is natuurlijk veel subtieler wat de bijbel aanduidt met het fenomeen van de messias. De messias is niet alleen een symbolische figuur: hij is meer nog een proces in ons, het proces van inwijding in je mens-zijn. De echte ‘zalving’ gebeurt niet letterlijk met olie, maar met inzicht. Olie staat voor inzicht en als je er genoeg van hebt als de messias komt, breekt de hemel open. Gezalfd worden is het moment dat je beseft dat je niet je impulsen bént, maar ze hébt, dat angst misschien een luidruchtige maar vooral slechte raadgever is en dat liefde niet week maar moedig is: dát is messiaans bewustzijn. Of, zoals het vaak genoemd wordt: christusbewustzijn. 

Messiasbewustzijn ofwel christusbewustzijn gaat over je eigen binnenwereld die verbonden is met de kosmos. Denk jij dat je alles en iedereen in de wereld moet (en kan) redden, dan heb je wellicht een klap gekregen van de molen die we ‘messiascomplex’ noemen. Er lopen ontelbaar veel van deze pseudo-messiassen rond op aarde, maar als je beseft dat de echte messias in je eigen hart woont, zul je je niet laten imponeren door wie zich dan ook maar als jouw goeroe of messias voordoet. 

Christusbewustzijn is geen wondermiddel, maar meer een weg om te gaan. Het is het proces van je leven, waarbij je egoïstische neigingen steeds meer plaatsmaken voor zelfbeheersing, zelfsturing en zelfbewustzijn. Christusbewustzijn is niet iets wat van buiten bij je komt binnenwaaien, maar iets wat altijd al in je zat, al van vóór je geboorte, een soort innerlijke ‘heartware’ die ooit beschadigd raakte, maar nog steeds te herstellen is. Op jouw manier en op jouw tempo. Van onbewust naar bewust. Van ego naar zelf. Van slavernij naar vrijheid. Van angst naar liefde. Een krachtig beeld hiervan in de Apocalyps is het zwaar gewonde lam (Openbaring 5), dat zijn innerlijk centrum opnieuw vindt (Openbaring 14: het lam op de berg Sion) en volledig herstelt door in het huwelijk te treden met de hemelse bruid (Openbaring 19: de mystieke bruiloft van het mannelijke en het vrouwelijke).

De plaatsvervanger 

Een ander woord dat je vrijwel dagelijks hoort tegenwoordig is ‘antichrist’. Het is een favoriet onderwerp op internetfora en op verjaardagen. Veel mensen wijzen naar Donald Trump als de messias en mede om die reden zeggen veel andere mensen juist dat hij ‘de antichrist’ is. Vanwege zijn verleden en zijn onethische gedrag, zijn onnavolgbare uitspraken, zijn neiging tot een nogal creatieve omgang met de waarheid. Weinig publieke figuren hebben ooit zoveel verschillende reacties opgeroepen.

Het woord ‘antichrist’ komt helemaal niet voor in de Apocalyps. Daar kom je eerder figuren tegen zoals de beesten uit de zee en uit de aarde, die ook bekendstaat als de ‘valse profeet’. Die valse profeet lijkt verdacht veel op iets wat we allemaal kennen: ons eigen slimme, redenerende, maar soms behoorlijk misleidende hoofd. Het ego, zeg maar, het stemmetje dat zegt: ‘Je hebt altijd gelijk’, ‘die ander is het probleem’ of ‘meer, groter, beter, dan ben je gelukkig’. Dat stemmetje liegt vaker dan een tweedehands autoverkoper met een gladde glimlach.

‘Anti-christ’ betekent letterlijk: dat wat in de plaats van het christusbewustzijn komt. Niet zozeer een persoon met een grote mond en een rode kuif, maar een innerlijke houding. Er zijn talloos veel mensen met deze air van een antichrist. Het zijn degenen die hun leugens kunnen vertellen alsof deze het Evangelie zelf zijn. En hierom wordt ook de paus door sommigen als antichrist gezien, omdat hij ‘plaatsvervanger van Christus’ zou zijn. Maar ook dat kun je symbolisch lezen: elke keer dat wij iets buiten onszelf plaatsen als dé ultieme waarheid of autoriteit, lopen we het risico onze eigen innerlijke bron te vergeten.

De grote strijd

Het klinkt misschien ontnuchterend: er is niemand die je komt redden. Geen aliens, geen goden, geen goeroes en al helemaal geen politici. Maar dat is eigenlijk fantastisch nieuws natuurlijk. Want het betekent dat je niet hoeft te wachten, op niets of niemand. Niet op een messias. Niet op een ‘eindtijd’. Niet op een ‘bekering van de joden’ of een ‘hemelse opname van de gemeente’. Niet op perfecte omstandigheden. Niet op toestemming van iemand die in het Witte Huis resideert. 

De messias zit al in je. De antichrist trouwens ook. Ze wonen samen in je hart als twee oerkrachten: de ene die je uitnodigt tot bewustzijn, liefde en vrijheid, de andere die je verleidt tot angst, controle en zelfbedrog. En elke dag, eigenlijk elk moment van je leven, kies je wie er aan het stuur zit. ‘Elk oog zal hem zien’, zegt de Apocalyps, sprekend over de messias. Elk derde oog, elk bewust mens, ziet de wolken die hem bedekten opklaren. De grote strijd uit oude teksten speelt zich niet af aan het einde van de wereld, niet in het Midden-Oosten, maar midden in je eigen dagelijkse leven. Bij de kassa of in het verkeer. Tijdens een discussie waarvan je weet dat je eigenlijk beter even stil kunt zijn, maar het toch niet doet.

De messias en de antichrist liggen continu in worsteling met elkaar. De één zet jou op groeistand en de ander probeert je juist te vernietigen. Messias en antichrist zijn geen verre figuren uit een kosmisch drama. Ze zijn dichterbij dan wat je maar kunt bedenken. Beiden zijn ze jij. Je bent je eigen redder én je eigen saboteur. Het mooie daarbij is dat je elke dag opnieuw kunt kiezen wie je vandaag wilt zijn. En kies je onverhoopt toch een keer voor de rol van de antichrist, raak dan niet direct in paniek. Morgen krijg je gewoon weer een nieuwe kans. Altijd weer. 

© Anthonie Roose